Іван пятровіч шамякін

Іван пятровіч шамякін

Герой Социалистического Труда, лауреат Государственных премий, академик Национальной академии наук Беларуси

Родился 30 января 1921 года в селе Корма Добрушского района Гомельской области Белоруссии, в бедной крестьянской семье. Отец - Шамякин Петр Минович. Мать - Санклетия Степановна. Cупруга - Мария Филатовна. Дочери - Липа Ивановна (1941 г. рожд.), Татьяна Ивановна (1948 г. рожд.) и Олеся Ивановна (1960 г. рожд.).

Детство Ивана Шамякина прошло в родном селе, в том заветном уголке, где петухи пели сразу на три республики: Белоруссию, Россию и Украину. Быть может, именно красота родного края помогла развить литературный дар будущего большого писателя. Во время учебы в техникуме строительных материалов Иван Шамякин писал стихи и был членом литобъединения при городской газете "Гомельская правда". В 1940 году, окончив техникум, он женился и стал работать в райпромкомбинате города Белостока. Но вскоре был призван в армию. Служил командиром орудия в 33-м отдельном зенитно-артиллерийском дивизионе в районе Мурманска, где его и застала война.

Мурманск бомбили жестоко, зенитчикам при массовых налетах доводилось сбивать по 3-4 вражеских самолета. Вскоре Шамякина назначили комсоргом дивизиона. Он был знающим пропагандистом и интересным рассказчиком, поэтому бойцы слушали его с удовольствием. Для начальства он составлял всевозможные рапорты, выпускал стенгазету, боевые листки. Тогда же начал публиковаться в армейских газетах. Написал и напечатал первый рассказ.

Воинскую часть, в которую входил 33-й отдельный зенитный дивизион, в начале 1945 года перебросили в Польшу (в Познань), а потом в Германию. Там, на Одере, Иван Шамякин и встретил Великую Победу.

Когда закончились бои, он, еще находясь в армии, опубликовал повесть "Месть9quot;, в которой восславил гуманизм советского солдата-победителя. Появилось свободное время, и он написал рассказ "В снежной пустыне", посвященный боям с фашистами на Севере, где воевал в первые месяцы войны.

Демобилизовался осенью 1945 года. Вернувшись в родные края, стал работать учителем литературы и языка, вечерами в колхозе, где проводил семинары агитаторов. Ночами, живя в полуразрушенной землянке, при керосиновой лампе писал рассказы и повести о минувшей войне.

Широкую известность Ивану Шамякину принес первый роман - "Глубокое течение". Читатели высоко оценили это талантливое произведение, явившееся несомненным достижением белорусской художественной литературы. Вместе с тем это было новаторское произведение в прозе о войне. В нем поставлены многие проблемы художественного изображения партизанской борьбы, которые будут развиты в литературе последующих лет.

Из всех многочисленных героев романа наиболее ярко нарисован образ комиссара Лесницкого, человека высокого гражданского долга, безукоризненной нравственности. Он вызывает восхищение не только своей преданностью делу, но и человеческими качествами: честностью, благородством, мужеством.

После выхода в свет романа "Глубокое течение" о прошедшей войне Иван Шамякин много внимания уделяет современным темам. Однако события Великой Отечественной войны органически входят в сюжеты и тех его произведений, в которых он показывает мирную жизнь народа. В 70-х годах, отвечая на анкету журнала "Вопросы литературы", Иван Петрович писал: "Я, имеющий основание считать себя писателем, исследующим современность, не могу дать кому бы то ни было гарантий, что и в будущем романе, работу над которым начинаю, не затрону вновь тему войны прямо или косвенно, в каких-то новых аспектах, хоть роман будет рассказывать о событиях нашего времени. "

Вслед за романом "Глубокое течение", который в 1951 году был удостоен Государственной премии СССР, И. Шамякин написал романы "В добрый час" и "Криница9quot; - о колхозной жизни в тяжелейший период восстановления народного хозяйства, разрушенного войной.

Из-под пера Шамякина продолжают появляться и произведения, целиком посвященные войне. Широко известен, например, цикл из пяти повестей: "Неповторимая весна", "Ночные зарницы", "Огонь и снег", "В поисках встречи", "Мост9quot;, объединенных общим названием "Тревожное счастье" (1957-1965). Эта книга во многом автобиографична, она повествует о любви и верности, о духовной красоте советского человека. Вместе с тем в повестях, составивших эту весьма содержательную книгу, разоблачаются бюрократизм, казенщина и равнодушие к судьбам людским. Позже вышли повести "Брачная ночь" (1975) и "Торговка и поэт" (1976), тема которых была близка роману "Глубокое течение". В конце 70-х годов И. Шамякин издал роман "Атланты и кариатиды".

Тема воинского долга и героического подвига на фронтах и в тылу немецких оккупантов, особенно борьба белорусских партизан, надолго становятся определяющими в разностороннем творчестве Ивана Шамякина. Этой теме он посвящает романы "Снежные зимы", "Возьму твою соль" и "Сердце на ладони", отмеченный республиканской премией имени Якуба Колоса.

Итоги более чем 60-летнего творческого труда И. П. Шамякина весьма внушительны: вышло в свет 130 книг, объемом в 500 печатных листов и общим тиражом свыше 25 миллионов экземпляров. Лучшими из них автор считает романы "Глубокое течение", "Криницы9quot;, "Сердце на ладони", "Снежные зимы", "Атланты и кариатиды", "Возьму твою боль", "Петроград - Брест", "Зенит9quot;, "Злая звезда" и "Великая княгиня".

Помимо огромной литературной деятельности Иван Петрович всю жизнь активно участвует в общественно-политической жизни. Так, сразу же после окончания в 1950 году республиканской партийной школы он был избран секретарем парторганизации Союза писателей Белоруссии. В 1954 году переведен на должность заместителя председателя правления республиканской писательской организации. Потом ряд лет был секретарем и первым секретарем СП БССР. В общей сложности он 26 лет "простоял у штурвала на капитанском мостике корабля, может, и устойчивого к штормам, но с очень неспокойной командой".

С 1980 года И. П. Шамякин - главный редактор Белорусской советской энциклопедии, стал академиком Национальной академии наук Белоруссии. Неоднократно избирался депутатом Верховных Советов БССР и СССР. В 1996 году избран академиком Международной славянской академии наук, образования, искусства и культуры.

К своему 60-летию писатель был удостоен звания Героя Социалистического Труда. Он награжден орденами Ленина, Октябрьской Революции, тремя орденами Трудового Красного Знамени, орденами Отечественной войны II степени, "Знак Почета", Дружбы народов, многими медалями.

Как-то в беседе с читателями Иван Петрович сказал, что наступает время, когда биографией писателя становятся созданные им произведения. Такое время наступило и для самого Шамякина. В январе 2001 года общественность Белоруссии и широкие читательские круги СНГ отметили его 80-летие. Дата эта весьма серьезная, позволяющая увидеть все, что писатель создал за свою долгую и многотрудную жизнь. Кое-что о своем творчестве он сам рассказал в книге "Разговор с читателем" (1973). Он убежден, что тема Великой Отечественной войны не исчезнет из литературы, пока живы последние ее участники.

© Международный Объединенный Биографический Центр


Вучоныя Беларусі: Іван Пятровіч Шамякін (Да 80-годдзя з дня нараджэння)

Вучоныя Беларусі: Іван Пятровіч Шамякін (Да 80-годдзя з дня нараджэння)

СЕРЫЯ ГУМАНІТАРНЫХ НАВУК

Выдавецтва Беларуская навука, Мінск, Рэспубліка Беларусь

Асобны артыкул з нумара 1, 2001 (С. 126--127)

Іван Пятровіч Шамякін (Да 80-годдзя з дня нараджэння).

30 студзеня 2001 г. спаўняецца 80 гадоў народнаму пісьменніку, акадэміку НАН Беларусі, Герою Сацыялістычнай Працы Івану Пятровічу Шамякіну. Імя гэта шырока вядомае ў нашай рэспубліцы і далёка за яе межамі. Многія старонкі беларускага мастацкага летапісу належаць пяру Шамякіна. Дзесяткі кніг прозы (раманаў, аповесцей, апавяданняў), дзённікі, мемуары, п'есы, кінасцэнарыі, публіцыстычныя і літаратурна-крытычныя артыкулы -- творы розных жанраў уяўляюцца ў цэлым шматтыражнай і шматмоўнай бібліятэкай, якая няспынна папаўняецца новымі набыткамі.

Высокае званне І. Шамякіна -- "народны пісьменнік", выверанае часам, сваімі вытокамі генетычна звязана з урадлівымі пластамі народнага жыцця. Адтуль бяруць пачатак вершы вясковага хлапчука-летуценніка з гомельскай глыбінкі, неўзабаве -- "лепшага тэхнікумаўскага паэта", пасля -- нарысы для армейскай газеты юнака-зенітчыка, які ваяваў у гады Вялікай Айчыннай пад Мурманскам, Петразаводскам, на тэрыторыі Польшчы, Германіі. Першай вяхой на літаратурным шляху І. Шамякіна стала аповесць "Помста" ("Полымя", 1945), дзе ў пэўнай меры выявіліся схільнасці аўтара, якія знойдуць далейшае развіццё, відавочная яго цікавасць да складаных праблем сучаснага жыцця. "Мая галоўная тэма -- Беларусь сённяшняя", -- скажа пазней пісьменнік. Для 40-х гадоў вайна была надзённай балючай явай. Герой "Помсты" маёр Раманенка пасля Перамогі адшукаў у Германіі дом забойцы сваёй сям'і - эсэсаўца Візэнера. У ціхім дагледжаным катэджы, дзе, здавалася, само паветра было атручана ядам нацызму, Раманенка востра адчуў непамерную перавагу народа-пакутніка над "мірнымі" гаспадарамі -- духоўнымі пігмеямі, зразумеў, што не можа, помсцячы, карыстацца тымі ж сродкамі, што і вораг, што ягоная помста будзе іншай -- усеагульным судом гісторыі над фашысцкімі нелюдзямі. Аўтар-пачатковец пункцірна акрэсліў праблемнае псіхалагічнае вязьмо, якое не раз будзе нагадваць пра сябе на новых вітках жыцця.

Той факт, што І. Шамякін, як і іншыя пісьменнікі франтавога пакалення (І. Мележ, В. Быкаў, І. Навуменка, Ю. Бондараў, Р. Бакланаў, А. Ганчар і інш.), узнаўляў падзеі вайны на падставе асабістага вопыту, стаў зарукай праўдзівасці аповяду і, што істотна, -- стымулам умацавання рэалістычнага напрамку ў літаратуры, насуперак пашыранай тэндэнцыі прыхарошвання, лакіроўкі жыцця. Драматычныя і гераічныя грані вайны ўвасоблены Шамякіным у іх непарыўным адзінстве: як найвялікшая бяда, круты паварот у лёсе кожнага і ўсіх, але і ўсведамленне жыццёвай неабходнасці, непазбежнасці празмерных агульных намаганняў дзеля таго, каб выстаяць і перамагчы. Вайна ўвайшла ў творы пісьменніка, відаць, назаўсёды жывым, нязменна сучасным нервам, маральна-этычным ацэначным, канцэптуальным крытэрыем. І тады, калі з'яўляецца галоўным аб'ектам паказу (раман "Глыбокая плынь", аповесці "Агонь і снег", "Гандлярка і паэт", "Шлюбная ноч" і інш.), і тады, калі ўваходзіць у сюжэт рэтраспекцыяй (раманы "Сэрца на далоні", "Снежныя зімы", "Атланты і карыятыды", цыкл аповесцей "Трывожнае шчасце", аповесць "Вазьму твой боль" і інш.).

Папулярнасць твораў І. Шамякіна абумоўлена ў многім неардынарнасцю характару ягонага героя -- сапраўднага грамадзяніна, сацыяльна актыўнага, няўрымслівага. Чалавек з чыстым сумленнем, ён па-байцоўску адстойвае свае перакананні ў адкрытым паядынку з прыстасаванцамі, кар'ерыстамі, здраднікамі ва ўмовах вайны і міру, на рабочым месцы і за бяседным сталом -- не толькі з прадстаўнікамі варожага лагера, але і з калегамі, сябрамі, сваякамі. Сёння на расквечаным рэкламай фоне так званай "масавай культуры", з яе прапагандай гвалту, спажывецкага эгаізму, свабоды ад спрадвечных "аджыўшых" канонаў маралі, альтэрнатыўна вылучаюцца адметныя, выразныя постаці герояў І. Шамякіна: салдата, настаўніка Шапятовіча, вучонага Антанюка, доктара Яраша, архітэктара Карнача, скульптара Жыгуновіча і інш. Чым далей, тым больш відавочнай становіцца сацыяльна-педагагічная запатрабаванасць станоўчага прыкладу ў жыцці і літаратуры. Пісьменнік не ідэалізуе свайго героя, як не ідэалізуе цалкам мінулага. Рэальна суадносячы яго святло і цені, ён садзейнічаў сваімі творамі расхістванню партыйна-бюракратычнай застойнай сістэмы, грамадскаму абнаўленню. Аднак І. Шамякін ніколі не закрэсліваў мінулага, набыткаў гістарычнай спадчыны, рупліва назапашаных папярэднікамі.

Грамадзянскім непакоем авеяны старонкі яго дзённіка "Роздум на апошнім перагоне" (1996). На руінах вялікай дзяржавы аўтар асэнсоўвае вынікі "перабудовы": эканамічны розрух, гранічнае абнядоленне працоўнага народа, духоўную дэградацыю. Незайздроснае становішча сучаснай інтэлігенцыі адлюстравана ў апавяданнях і аповесцях Шамякіна 90-х гадоў ("Сатанінскі тур", "Адна на падмостках", "Бумеранг", "Выкармак" і інш.). На хвалях "дзікага рынку", сярод драпежных нораваў спрабуюць неяк выжыць навукоўцы, пісьменнікі, артысты, мастакі, медыкі, інжынеры, настаўнікі.

Народнасць творчасці І. Шамякіна -- у гістарычнай праўдзе паказу драматычнага, на ўсім працягу, лёсу Беларусі -- краіны соцень Хатыней і напрыканцы стагоддзя Чарнобыля, якога хапіла на ўвесь свет (зборнік апавяданняў "Палеская Мадонна"). У праўдзе ўвасаблення нацыянальнага характару беларусаў, якія здолелі захаваць лепшыя чалавечыя якасці: шчодрасць і ўмудроную відушчасць сэрца, вернасць традыцыі братэрскага чалавечага яднання. Пісьменнік шукае гэткую сугучнасць памкненняў у творах на гістарычную тэму (аповесць, апавяданні зб. "Сцягі над штыхамі", раманы "Петраград-Брэст", "Вялікая княгіня" і інш.).

Заканамерна, што публіцыстычны тэмперамент І. Шамякіна выявіўся не толькі ў мастацкіх творах, але таксама ў яго грамадскай дзейнасці, службовых дачыненнях: на кіруючых пасадах у СП Беларусі (1954--1980 гг.), у працы галоўнага рэдактара выдавецтва "Беларуская Энцыклапедыя" імя П. Броўкі (1980--1992 гг.), дэпутата і Старшыні Вярхоўнага Савета БССР, члена дэлегацыі Беларусі на ХVІІІ сесіі ААН.

І. Шамякін узнагароджаны ордэнам Леніна, трыма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам Пашаны, ордэнам Айчыннай вайны, ордэнам Дружбы народаў, медалём "Залатая Зорка", медалём "За баявыя заслугі", медалём Францыска Скарыны. Ён -- лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, прэміі Міністэрства абароны СССР, дзвюх Дзяржаўных прэмій БССР, а таксама прэміі СП Расіі "Баян" -- за заслугі ва ўмацаванні адзінства славянскіх народаў, кантактаў паміж народамі СНД.

Кнігі І. Шамякіна валодаюць значным "эфектам пазнання": чытач рэагуе на іх выхад у свет, як правіла, хутка і ўдзячна. Супрацоўнікамі Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі ў час падрыхтоўкі сацыялагічнага даследавання "Сучасная літаратура і чытач" (1988) была адзначана высокая цікавасць да творчасці беларускага пісьменніка ў розных рэгіёнах былога Савецкага Саюза (Расіі, Украіне, Грузіі, Сярэдняй Азіі, Прыбалтыцы і інш.). Аб зваротнай сувязі з сваімі адрасатамі І. Шамякін расказаў у кнізе "Размова з чытачом", дзе, як і ў шматлікіх інтэрв'ю, выступленнях, узнімае надзённыя пытанні развіцця беларускай мовы, літаратуры, нацыянальнай культуры.

Творчасць І. Шамякіна на перавале стагоддзяў сведчыць, што ягоны талент, непадуладны бегу часу, наадварот, узбагачаны і ўдасканалены дадатковым вопытам, набывае ўсё новыя грані і адценні. Як і раней, пісьменнік крочыць у нагу з жыццём, чуйна праслухоўваючы яго пульс, захоўваючы вернасць высокім гуманістычным ідэалам, вывяраючы творчыя арыенціры спадзяваннямі свайго народа.

Віншуем Вас, вельмі шаноўны Іван Пятровіч, з юбілеем! Жадаем Вам добрага здароўя, новых творчых здзяйсненняў і перамог у новым, ХХІ стагоддзі!

/ Выданні акадэміі / Навуковыя часопісы / Да пачатку старонкі

Распрацавана і падтрымліваецца Мікалаем М. Касцюковічам. Апошняе абнаўленне: 26 лістапада 2006 г.

Створана пры ўдзеле Ігната І. Корсака

Капірайт © 2001-2006 Нацыянальная акадэмія навук Беларусі

Капірайт © 2001 Выдавецтва "Беларуская навука"